Πόσο θα διαρκέσει η αλυσίδα της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η Τουρκία των νεοτούρκων, ακόμα και υπό τον ισλαμιστή Ερντογάν, έχει μάθει τον τελευταίο έναν αιώνα, να πατάει σε δυο βάρκες. Φίλος και σύμμαχος, δεν μπορεί να είναι. Ο ένας από τους δυο “εμπόρους” σε ένα αέναο παζάρι μπορεί και θέλει να είναι. Να σου δείξω τι θέλω, να μου δείξεις τι θέλεις, να τα βρούμε…

Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί στρατιωτικές σχέσεις με χώρες όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, διεκδικεί από τους δυτικούς όσα (και) αυτοί είναι διατεθειμένοι -ή αναγκασμένοι…- να τη δώσουν, καλλιεργεί επιμελώς την εικόνα μιας χώρας γεωγραφικά πολύτιμης έως αναντικατάστατης, με πρωτεύουσα γεωπολιτική και γεωστρατηγική σημασία.

Και παζαρεύει…

Βέβαια οι ακρότητες που είδαν το φως της δημοσιότητας, όπως ο χάρτης με το μισό Αιγαίο τουρκικό, που επιδείκνυε επιχαίρων ο ακροδεξιός κυβερνητικός εταίρος του Ερντογάν, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, αντικειμενικά βλάπτουν τη στρατηγική των «δυο βαρκών» κι υπονομεύουν την δυνατότητα ενίσχυσης των δεσμών της Τουρκίας με τη Δύση, ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία με την ανακάλυψη μεγάλων κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο και την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος Ρωσίας- Ουκρανίας. Οι εμμονές της τουρκικής ελίτ στο ιδεολόγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» κινδυνεύουν να αποβούν τόσο μοιραίες για την Τουρκία, όσο απέβη η «Μεγάλη Ιδέα» για την Ελλάδα, έναν αιώνα πριν.

Τα διακυβεύματα που αφορούν στην Τουρκία, εν προκειμένω είναι τρία:

1 Πολιτική διευθέτηση του Κυπριακού

2 Συμφωνία οριοθέτησης των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο και

3 Ανεύρεση ενός modus vivendi στο Αιγαίο

Τίποτα από αυτά δεν δείχνει να θέλει να διευθετήσει η Άγκυρα. Αντίθετα πιέζει με επιχειρήματα που αγνοούν το ιστορικό αποτύπωμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, όπως η αναφορά της στο εύρος της τουρκικής έκθεσης στη θάλασσα της Μεσογείου, πιστή στην τακτική του παζαριού, που τόσα -ας μην κρυβόμαστε- της απέδωσε στο παρελθόν…

Όσο, όμως, το παζάρι δεν ξεκινά, λόγω της σθεναρής ελληνικής στάσης, τόσο ελλοχεύει με αρκετές πιθανότητες ο κίνδυνος ενός ατυχήματος στα ελληνοτουρκικά που θα κάνει την περιοχή μια ακόμα εύφλεκτη ζώνη. Η ψυχραιμία της Αθήνας, κι η έγκαιρη πληροφόρησή της για επιχειρήσεις όπως εκείνη του Έβρου τον Μάρτιο 2020, έχουν αποτρέψει ως τώρα τα χειρότερα. Αλλά τίποτα δεν εγγυάται ότι και στο μέλλον πάντα κάτι θα αποτρέπει τα χειρότερα. Εκτός…

Εκτός εάν η Ουάσιγκτον αντιληφθεί ότι η τακτική της Τουρκίας υπονομεύει την σταθερότητα στην πάντα ευαίσθητη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Το κλειδί είναι στα χέρια των ΗΠΑ, ας μην γελιέται κανείς… Μόνον αυτές έχουν την ισχύ και συνεπώς την πειθώ να εξηγήσουν προς κάθε κατεύθυνση ότι προέχει στις μέρες μας η σταθερότητα και το αξιόμαχο της Ατλαντικής Συμμαχίας, ιδιαίτερα στην ευαίσθητη νοτιοανατολική της πτέρυγα. Και κατά τούτο, η πρόσφατη (Μάιος) επίσκεψη Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον υπήρξε από κάθε άποψη επωφελής για τα εθνικά μας δίκαια. Αυτή η πολυεπίπεδη ενδυνάμωση των σχέσεων της Ελλάδος υπό την πρωθυπουργία Μητσοτάκη, με τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι και η κύρια αιτία του υπόγειου πολιτικού κι επιχειρηματικού πολέμου που δέχεται από δυνάμεις εντός κι εκτός Ελλάδας ο πρωθυπουργός, με προκάλυμμα την υπόθεση των υποκλοπών.

Επιστρέφουμε στα τρία διακυβεύματα της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Εάν η τουρκική διπλωματική ελίτ ξεπεράσει το μόνιμο σύνδρομο της Κύρου και προχωρήσει σε μια λειτουργική συμφωνία επανένωσης του νησιού στη βάση της διζωνικής- δικοινοτικής Ομοσπονδίας, με πολιτική ισότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, τότε ανοίγει σημαντικά ο δρόμος για μια συνολική διευθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο, με άξονα τους αγωγούς: Δηλαδή μια συνεργασία Τουρκία, Κύπρου και Ισραήλ για διέλευση των αγωγών φυσικού αερίου από τα εδάφη των τριών κρατών, το οποίο θα μπορούσε στη συνέχεια να μεταφερθεί στις ευρωπαϊκές αγορές μέσω των υπαρχόντων αγωγών Ελλάδας και Τουρκίας.

Σε αυτό το σχέδιο, ο εγγυητικός ρόλος των ΗΠΑ μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός. Μια τέτοια ενεργειακή συνεργασία θα μπορούσε να μεταφέρει περίπου 10-16 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως, σύμφωνα με τον Elai Rettig, μελετητή στο Πανεπιστήμιο Bar-Ilan. Η ενεργειακή συνεργασία θα χρησίμευε de facto ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης σε πραγματικό χρόνο, καθώς όλες οι πλευρές θα επωφεληθούν, ενισχύοντας τις πιθανότητες οι πολιτικές διαπραγματεύσεις, αν και δύσκολες, να καταστούν ουσιαστικές, προϊόντος του χρόνου.

Το σχέδιο αυτό εξυπηρετεί κυρίως την παραμονή της Τουρκίας ως οργανικού μέλους της Δύσης. Η Ελλάδα, ανεξαρτήτως αυτών των σκέψεων, έχει δρομολογήσει σημαντικές πρωτοβουλίες που εξασφαλίζουν όχι απλώς την ενεργειακή της επάρκεια, αλλά και την έντονη εξαγωγική της δραστηριότητα στον τομέα αυτό. Δεν εξαρτάται από τις τουρκικές προθέσεις η ενεργειακή πολιτική της Αθήνας. Απλώς, η κατάσταση σήμερα στην αντιπαράθεση ΗΠΑ- Ρωσίας, ευνοεί μια συνολική ρύθμιση των προβλημάτων στην ανατολική Μεσόγειο, χωρίς νικητές και ηττημένους, ή μάλλον με μόνο νικητή την ειρήνη και την σταθερότητα, προς όφελος των πολιτών όλων των χωρών που βρίσκονται στην περιοχή.

Κομβικός ο ρόλος του Ισραήλ

Με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Τουρκία να αποτελούν μέρη της κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο, το Ισραήλ αναγορεύεται εκ των πραγμάτων σε καθοριστικό παράγοντα των εξελίξεων στην περιοχή. Η οικοδόμηση στρατηγικών συμμαχιών στην ανατολική Μεσόγειο βασίστηκε σε δύο σημαντικούς άξονες τα τελευταία χρόνια: Ελλάδα- Κύπρος- Ισραήλ και Ελλάδα- Κύπρος- Αίγυπτος. Το Ισραήλ διαθέτει δύο επιχειρησιακά πεδία φυσικού αερίου στα ανοικτά των ακτών της Μεσογείου με αποθέματα φυσικού αερίου περίπου 690 bcm. Τόσο η Ελλάδα όσο και το Ισραήλ επιθυμούν να προχωρήσουν οι πρωτοβουλίες για εξαγωγή του φυσικού αερίου της περιοχής στις ευρωπαϊκές αγορές. Αθήνα και Τελ Αβίβ μοιράζονται την αμοιβαία καχυποψία για την κυβέρνηση Ερντογάν, κι αυτός είναι ένας άλλος παράγοντας που μεταφράστηκε σε εμπορικές συμφωνίες στον τομέα της ασφάλειας, χωρίς την Τουρκία. Σύμφωνα με την Καθημερινή, η Ελλάδα απέκτησε πρόσφατα ένα σύστημα μη επανδρωμένου εναέριου οχήματος (UAV) για την υπεράσπιση των νησιών της και άλλων σημαντικών περιοχών σε ολόκληρη τη χώρα. Εξοπλισμένο με ισραηλινή τεχνολογία και όπως το Drone Dome, το σύστημα θα διακόπτει την ικανότητα πτήσης των οπλισμένων τουρκικών UAV, όπως το Bayraktar TB2, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε πολεμικές επιχειρήσεις στον αγώνα της Ουκρανίας κατά της Ρωσίας τους τελευταίους μήνες. Η Ελλάδα είναι έτοιμη για το χειρότερο σενάριο, γνωρίζει ωστόσο ότι το Ισραήλ σε καμία περίπτωση δεν θα εμπλακεί σε μια ελληνοτουρκική στρατιωτική αντιπαράθεση.

Γι αυτό η χώρα μας επενδύει  στην τριμερή ενεργειακή συνεργασία. Η διασύνδεση της Ευρασίας, δηλαδή ένα έργο καλωδίων μήκους 1.500 χιλιομέτρων που κοστίζει περίπου 825 εκατομμύρια δολάρια κάτω από τη Μεσόγειο θα συνδέσει τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ και πρόκειται να ολοκληρωθεί το 2024. Τον Ιούνιο, το Ισραήλ, η Αίγυπτος και η Ευρωπαϊκή Ένωση υπέγραψαν συμφωνία στο Κάιρο για την ενίσχυση των εξαγωγών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μετά από τη συμφωνία ύψους 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων που συμφωνήθηκε το 2018, και η οποία επιτρέπει στο Ισραήλ να εξάγει αέριο από τα υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου Tamar και Leviathan στην Αίγυπτο, όπου υγροποιείται και αποστέλλεται σε ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές, το Ισραήλ αναμένεται να διπλασιάσει την παραγωγή φυσικού αερίου σε περίπου 40 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Σε αυτές τις εξελίξεις, ο ρόλος της Ελλάδας είναι αυταπόδεικτος.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία «είδε» έστω και με καθυστέρηση ότι η προηγούμενη πολιτική της εναντίον του Ισραήλ, την έβλαψε καθοριστικά. Ήταν Ιούλιος του 2004 όταν η ισραηλινή εταιρεία EL–AL διέκοψε τις πτήσεις προς την Τουρκία και Ισραηλινοί επίσημοι έλεγαν ότι «η Τουρκία αρνήθηκε τη διέλευση πολεμικών αεροπλάνων». Τη χρονιά που εμείς κάναμε Ολυμπιακούς Αγώνες, ο Τούρκος Πρωθυπουργός κατήγγειλε το Ισραήλ ως «χώρα τρόμου». Ακολούθησαν πολλά χρόνια έντονων φραστικών επιθέσεων του καθεστώτος Ερντογάν εναντίον του Ισραήλ ενώ μόλις το 2020 έγινε γνωστή η πρόθεση της Τουρκίας να συνάψει συμφωνία διευθέτησης της μεταξύ τους ΑΟΖ, κάτι που το Ισραήλ διέψευσε κατηγορηματικά με ανάρτηση του πρεσβευτή του Τελ Αβίβ στην Άγκυρα. Από την άλλη μεριά, το Ισραήλ δεν έχει λόγους να μην θέλει τη διπλωματική επαναπροσέγγιση με την Άγκυρα, εξ ου και η επίσκεψη του προέδρου Χέρτζογκ στην τουρκική πρωτεύουσα. Κατά τη γνώμη μας ήταν κομβικό σημείο για το ρόλο που μπορεί να παίξει το Ισραήλ στη διευθέτηση των ζητημάτων που έχουν αναφυεί στην ευρύτερη περιοχή, η αντικατάσταση του Βενιαμίν Νετανιάχου στην πρωθυπουργία του Ισραήλ. Παράλληλα, το Τελ Αβίβ συνεχίζει να ενοχλείται από την δράση των στελεχών της Χαμάς στα τουρκικά εδάφη, κάτι που το καθεστώς Ερντογάν δείχνει να μην μπορεί να αλλάξει.

Υπάρχει, βέβαια, ένας κοινός παράγων σε Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ και Τουρκία, που επιβραδύνει τις όποιες εξελίξεις: Ότι και οι τέσσερις χώρες έχουν εισέλθει σε έναν εκλογικό κύκλο, με τις κάλπες να στήνονται και στις τέσσερις μέσα στην επόμενη χρονιά. Είναι, λοιπόν, εύλογο η διεθνής κοινότητα να αναμείνει την αποτύπωση των νέων συσχετισμών που θα καταγράψουν οι εκλογές στις 4 χώρες και στη συνέχεια να επιχειρηθεί μια προσπάθεια συνεννόησης και κοινής στρατηγικής με σκοπό τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Εν αναμονή, λοιπόν, με προσοχή να μην υπάρξουν δραματικές κρίσεις έως ότου προκύψουν οι νέες ηγεσίες των κρατών της περιοχής, οπότε και θα πρέπει να αναπτυχθούν οι όποιες πρωτοβουλίες στρατηγικής σταθεροποίησης.

Δια.Σ.

Read Previous

Ποιοι -και γιατί- συνωμοτούν εναντίον του Μητσοτάκη με αφορμή τις υποκλοπές;

Read Next

Η Αριστερά που έμεινε κολλημένη στον Πέτρο, τον Γιόχαν και τον Φράντς…