Σαλμάν Ρουσντί, το τραγικό πρόσωπο πίσω από τη μάχη κατά του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας

«Η θρησκεία, μια μεσαιωνική μορφή παραλογισμού, όταν συνδυάζεται με μοντέρνα όπλα γίνεται απειλή κατά των ελευθεριών. Αυτός ο θρησκευτικός ολοκληρωτισμός έχει προκαλέσει μια θανάσιμη μεταλλαγή στην καρδιά του Ισλάμ και βλέπουμε τις τραγικές συνέπειες στο Παρίσι σήμερα. Στέκομαι δίπλα στο Charlie Hebdo, όπως πρέπει να κάνουμε όλοι, για να υπερασπιστώ την τέχνη της σάτιρας, η οποία ήταν πάντα μια δύναμη υπέρ της ελευθερίας και εναντίον της τυραννίας, της ανειλικρίνειας και της βλακείας».

Αυτά είχε δηλώσει ο Σαλμάν Ρουσντί μετά την επίθεση (7 Ιανουαρίου 2015) ισλαμιστών στα γραφεία του γαλλικού σατιρικού περιοδικού Charlie Hebdo, οπότε δολοφόνησαν 12 άτομα που εργάζονταν σε αυτό. Ο άνθρωπος που χθες δέχθηκε 7 μαχαιριές στο λαιμό και το σώμα του από άλλον ένα φανατικό μουσουλμάνο, 34 ολόκληρα χρόνια μετά τη δημοσίευση των «Σατανικών Στίχων» του, έγινε σύμβολο της Ελευθερίας και του πολέμου κατά της πνευματικής, σωματικής, διανοητικής και κοινωνικής τυρρανίας.

Ο Σαλμάν Ρουσντί θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ήρωας αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Συγγράφει επί περίπου μισόν αιώνα και κατάφερε να αποτελεί το πρόσωπο της μάχης για την ελευθερία έκφρασης αλλά και για την αντίσταση στον θρησκευτικό φανατισμό και τη μισαλλοδοξία.

Το τέταρτο -και κατά την ταπεινή μου γνώμη όχι το καλύτερο- από τα βιβλία του (πολύ πιο αξιόλογο και βραβευμένο είναι το Midnight’s Children), σημάδεψε για πάντα τη ζωή του- και τη δική μας, όσων θεωρούμε την Ελευθερία αυτοσκοπό.

Οι «Σατανικοί Στίχοι» του, κυκλοφόρησαν τον Σεπτέμβριο του 1988 και θεωρήθηκαν «προσβολή» προς τον Μωάμεθ, επειδή, άκουσον- άκουσον… επιχείρησε να τον απεικονίσει, κάτι που τάνυσε τις έτσι κι αλλιώς τεντωμένες θρησκευτικές χορδές των ακραίων ισλαμιστών.

Αυτά που ακολούθησαν είναι ενδεικτικά:

  • Ο ηγέτης του Ιράν Αγιατολλάχ Χομεϊνί εξέδωσε θρησκευτικό διάταγμα (φετφά) με το οποίο ζητούσε τη δολοφονία του Ρουσντί μέσα στο 1989, δηλ το επόμενο έτος από την έκδοση των Σατανικών Στίχων.
  • Η βρετανική κυβέρνηση έθεσε υπό την προστασία της τον Ρουσντί -ο οποίος το πρώτο δίμηνο μετά την έκδοση του φετφά, άλλαξε κατοικία 56 φορές!
  • Το Ιράν διέκοψε εξ αυτού του λόγου τις διπλωματικές σχέσεις του με τη Μεγάλη Βρετανία

Το θέμα, όμως, είχε τεθεί, πολύ πριν τις περιπτώσεις του Charlie Hebdo κι άλλων περιοδικών με σκίτσα που θεωρήθηκαν προσβλητικά για τον Μωάμεθ (κυρίως στη Δανία και τη Νορβηγία το 2006), ήδη από την επίθεση της ακραίας θρησκευτικής ηγεσίας του Ιράν εναντίον του Ρουσντί: Μπορεί ο θρησκευτικός -ή άλλος, αδιάφορο…- φανατισμός να πνίξει στο αίμα την ελευθερία της έκφρασης;

Το βιβλίο που σημάδεψε τον Ρουσντί και οι θάνατοι πίσω από αυτό

Τον Σεπτέμβριο του 1988 εκδόθηκε το έργο που θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή του, οι «Σατανικοί Στίχοι». Το σουρεαλιστικό, μεταμοντέρνο μυθιστόρημα οδήγησε σε ξέσπασμα οργής πολλών μουσουλμάνων, οι οποίοι θεώρησαν το περιεχόμενό του βλάσφημο. Η Ινδία, χώρα στην οποία γεννήθηκε ο Ρουσντί, ήταν η πρώτη που το απαγόρευσε. Το Πακιστάν ακολούθησε, όπως και διάφορες άλλες μουσουλμανικές χώρες, αλλά και η Νότια Αφρική.

Το μυθιστόρημα εγκωμιάστηκε από πολλούς και κέρδισε το βραβείο Whitbread. Αλλά η αντίδραση στο βιβλίο αυξανόταν συνεχώς, με καθημερινές, σχεδόν, συγκεντρώσεις και πορείες διαμαρτυρίες στους δρόμους μεγαλουπόλεων, από μουσουλμάνους που υποδαύλιζαν τον θρησκευτικό φανατισμό. Αυτοί οι μουσουλμάνοι, θεώρησαν το βιβλίο προσβολή για το Ισλάμ.

Τι σημαίνει «Σατανικοί Στίχοι»;

Ο τίτλος του βιβλίου αναφερόταν σε δύο στίχους που αφαιρέθηκαν από τον Προφήτη Μωάμεθ από το Κοράνι, επειδή πίστευε ότι ήταν εμπνευσμένοι από τον διάβολο. Τον Ιανουάριο του 1989, μουσουλμάνοι στο Μπράντφορντ του Ηνωμένου Βασιλείου έκαψαν τελετουργικά ένα αντίγραφο του βιβλίο, δείχνοντας ότι η μάχη Ελευθερίας και φανατισμού εξελισσόταν και στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών. Ο Ρουσντί απέρριψε τις κατηγορίες για βλασφημία.

Στη Βομβάη, τη γενέτειρα του Ρουσντί, 12 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια έντονων μουσουλμανικών ταραχών, ενώ η βρετανική πρεσβεία στην Τεχεράνη δέχθηκε λιθοβολισμούς, την ώρα που το κεφάλι του Ρουσντί επικηρύχθηκε έναντι 3 εκατομμυρίων δολαρίων (2,5 εκατ. £).

Εν τω μεταξύ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, κάποιοι μουσουλμάνοι ηγέτες ζήτησαν να επικρατήσει η μετριοπάθεια, ενώ άλλοι υποστήριξαν την ακραία στάση του Αγιατολλάχ Χομεϊνί. Οι ΗΠΑ, η Γαλλία και άλλες δυτικές χώρες καταδίκασαν την απειλή κατά της ζωής του Ρουσντί.

Ο ίδιος ο Σαλμάν Ρουσντί εξέφρασε τη βαθιά του λύπη για την αγωνία που είχε προκαλέσει στους μουσουλμάνους, παρ’ όλα αυτά ο Χομεϊνί επανέλαβε την έκκλησή του για το θάνατο του συγγραφέα.

Στο μεταξύ, το βιβλίο έγινε best-seller και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Οι διαμαρτυρίες κατά της ακραίας μουσουλμανικής αντίδρασης υποστηρίχθηκαν από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες ανακάλεσαν προσωρινά τους πρεσβευτές τους από την Τεχεράνη.

Ποιοι μαχαιρώθηκαν για τους Σατανικούς Στίχους

Όμως ο συγγραφέας δεν ήταν το μόνο άτομο που απειλήθηκε για το περιεχόμενο του βιβλίου.

Ο Ιάπωνας μεταφραστής του, βρέθηκε σκοτωμένος σε ένα πανεπιστήμιο βορειοανατολικά του Τόκιο τον Ιούλιο του 1991. Η αστυνομία είπε ότι ο μεταφραστής, Hitoshi Igarashi, ο οποίος εργαζόταν ως επίκουρος καθηγητής συγκριτικής κουλτούρας, μαχαιρώθηκε πολλές φορές και αφέθηκε στο διάδρομο έξω από το γραφείο του στο Πανεπιστήμιο Tsukuba. Ο δολοφόνος του δεν βρέθηκε ποτέ. Νωρίτερα τον ίδιο μήνα, ο Ιταλός μεταφραστής του βιβλίου, Ettore Capriolo, μαχαιρώθηκε στο διαμέρισμά του στο Μιλάνο, αν και επέζησε της επίθεσης. Δυο χρόνια αργότερα, ο Νορβηγός μεταφραστής του βιβλίου, William Nygaard, πυροβολήθηκε το 1993 έξω από το σπίτι του στο Όσλο, αλλά ευτυχώς κι αυτός επέζησε.

Τον τελευταίο καιρό, μετά την άρση του φετφά Χομεϊνί από τη νέα ηγεσία του Ιράν (1998) ο Σαλμάν Ρουσντί απολάμβανε περισσότερης ελευθερίας, τουλάχιστον συγκριτικά με το προηγούμενο διάστημα. Ωστόσο, η χθεσινή επίθεση εναντίον του, έκανε πολλούς από εμάς να θυμηθούμε με τραγικό τρόπο, τη φράση του διαδόχου του Χομεϊνί, του Αλί Χαμενεΐ: Η φετβά κατά του Ρουσντί εκτοξεύτηκε σαν μια σφαίρα που δεν θα ησυχάσει μέχρι να χτυπήσει τον στόχο της”.

Τον κτύπησε χθες, στη Νέα Υόρκη…

Δια.Σ.

Read Previous

Ο Ντοστογιέφσκι φωτίζει από το «Υπόγειο» τις γυναικοκτονίες και την έμφυλη βία…

Read Next

Στον Σαλμάν Ρουσντί: Γιατί είναι δύσκολη, άνιση, αλλά απαραίτητη η μάχη της Ελευθερίας εναντίον του φανατισμού